РЕСПУБЛИКАЛЫҚ БЮДЖЕТТІҢ АТҚАРЫЛУЫН БАҚЫЛАУ ЖӨНІНДЕГІ
ЕСЕП КОМИТЕТІ

Халықаралық қатынас - Есеп комитетінің халықаралық қызметі туралы жалпы ақпарат - ИНТОСАИ - Мексиканская декларация независимости

 Бейресми аударма
 
Кіріспе
 
Жоғары қаржылық бақылау органдары халықаралық ұйымдарының XIX Конгресі (INTOSAI):
 
 
Мемлекеттік қаражат пен қорларды заңды және тиімді орындау мемлекеттік қаржыларды қарастыру және уәкілетті органдарының шешімдері тиімділігіне бірден-бір маңызды болып табылатын алғышарттар болып табылатынын назарға ала отырып,
 
Лима декларациясының басқарушы бақылау  қағидат терінде (Лима декларациясы) Жоғары қаржылық бақылау органдары (ЖҚБО) өз міндеттерін егерде олар тексеретін ұйымдардан тәуелсіз және олардың сыртқы әсерден қорғалуы болған кезде ғана орындай алады, назарға ала отырып,
 
Осы мақсатқа жету үшін әр елде кез клген демократия жағдайында ЖҚБО болу керек екенін, оның тәуелсіздігі заңмен кепілденгенін назарға ала отырып,
 
Лима декларациясы мемлекеттік институттар мүлде тәуелсіз бола алмайтынын мойындайды және бұдан әрі ЖҚБО өз мандатын жүзеге асыру үшін қажетті функционалдық және ұйымдастырушылық тәуелсіздік болу керектігін назарға ала отырып,
 
ЖҚБО тәуелсіздігіне түрлі қорғау шараларының көмегі арқылы  түрлі құралдармен қол жеткізе алатынын назарға ала отырып,
 
 
Осы құжатқа енгізілген іс жүзінде ережелер, пікірлерді көрсету үшін жұмыс істейді және тәуелсіз ЖҚБО үшін кемшіліксіз болып табылады,  іс жүзінде осы бүкіл ережелерді қазіргі уаытта ешқандай ЖҚБО орындамайтыны танылады, демек ілеспе басшылықтарда тәуелсіздікке жету үшін басқа озық әдістер ұсынылғанын назарға ала отырып,
 
 
Қаулы етті:
 
«Мексикалық тәуелсіздік декларациясы» деп аталатын осы құжат қабылдансын, көпшілікке жариялансын және таратылсын.
 
 
Жалпы ережелер
 
Жоғары қаржылық бақылау органдары XVII INTOSAI Конгресінде (Сеул, Корея) қабылданған, Лима декларациясы және шешімдерінен туындайтын мемлекеттік аудит секторына тиісті аудит маңызды талап ретінде ол жалпы сегіз негізгі қағидаттарын мойындайды,
 
1 -  қағидат
Тиісті және тиімді конституционалды/жарғылық/заң щеңберінде және осы де-факто шеңберінде ережелердің болуы  
 
ЖҚБО тәуелсіздік дәрежесін анық жазатын Заңнама қажет.
 
2  - қағидат
Басшылардың тәуелсіздігі және ЖҚБО мүшелері (алқалық иснтитуттар) өз қызметтерін қалыпты орындағанда ғана қызметтегі қауіпсіздігі және заң иммунитетін қоса алғанда
 
Қолданыстағы заңнамада ЖҚБО басшылары  және алқалық иснтитуттар  мүшелеріне тағайындау үшін, қайта тағайындау, жұмысқа орналастыру, жұмыстан босату және зейнетке шығу сияқты шарттары анықталған, олар
 
Олардың тәуелсіздігін атқарушылық биліктен кепілдендіреді                   (11 ЖҚБО Халықаралық стандарттарын қар., ЖҚБО тәуелсіздігімен байланысты нұсқаулар және ұсынылған тәжірибелер) қызметке тағайындалады, қайта тағайындалады немесе үдеріс арқылы босатылады;
Әсер етуден сақтанбай, өз мандаттарын жүзеге асыруға мүмкіндік беру үшін жеткілікті ұзақ және тиянақталған мерзіммен тағайындалады;
өткен немесе қазіргі кез келген әрекет үшін қандай да бір қуғындауға иммунитетке ие болып табылады, ол жағдайға байланысты өз міндеттерін қалыпты орындағаннан туындайды.
   
    3  - қағидат
 
ЖҚБО функцияларын орындау кезінде, жеткілікті кең мандат және шешімдерді қабылдауға толық құқық болуы
 
ЖҚБО аудитті жүргізу үшін уәкілетті болу керек
олардың заңдылық сипатына қарамастан, алушы  немесе тиімді сатып алушының мемлекеттік қаражатты, қаржыларды немесе активтерді пайдалануы;
 
мемлекеттік мекемелер немесе үкіметтің алдында қарыз болып табылатын кірісті жинау;
мемлекеттік мекемелер немесе үкіметтің шот талаптарына заңдылығы және сәйкестігі;
қаржылық басқарушылық сапасы және есептілік;
мемлекеттік мекемелер немесе үкіметтің іс-әрекет өнімділігі, тиімділігі және нәтижелілігі;
заңнамаға сәйкес арнайы қажет болған жағдайларды қоспағанда, ЖҚБО мемлекеттік мекемелер немесе үкіметте аудит саясатын жүргізбейді, бірақ тексеру саясатын нақтылы түрде көрсетумен шек қояды;
заң шығару билік оларды қолданысқа келтірілген Заңды сақтай отырып, ЖҚБО заң шығару және атқарушылық билік жағынан нұсқаулықтардан немесе килігіуден мыналарда ада болады:
аудит сұрақтарын таңдауда;
жоспарлау, бағдарламалау, өткізу, есептілік және өз аудиттерін жалғастыру;
өз кеңсесін ұйымдастыру және ұстау;
егер де рұқсат өз мандаттарына кірсе онда өз шешімдерін орындау,.
 
ЖҚБО ешқандай түрмен өткізілмейтін аудит ұйымдарының басқаруына іске қосылған және байқалған болмау керек.
 
ЖҚБО қызметшілері олар аудит өткізетін мекемелерімен тым тығыз байланыс орнатылмауына кепіл беруі тиіс, осылайша, олар объективті болып қалады және объективті болып көрінеді.
 
ЖҚБО өз міндеттерін атқару кезінде толық еркіндік болуы тиіс, олар үкіметпен немесе мемлекеттік мекемелермен қызмет жасау тиіс, олар мемлекеттік қаржының игерілуін және басқаруын жетілдіруге ұмтылады.
 
ЖҚБО тиісті жұмыс және аудит стандарттарын қолдану керек, сонымен бірге стандартты белгілейтін өкілетті Халықаралық бухгалтерлер одақтарымен немесе басқа танылған мекемелер, INТOSAI ресми құжаттарымен негізделген этикалық кодексті сақтауы тиіс.
 
ЖҚБО Конституция талаптары, жарғылар, немесе заңнамаға сәйкес заңнамалық билік және басқа да мемлекеттік органдарға жыл сайын қызметі туралы есеп ұсынуға тиіс және жұртшылыққа осы есептерді  қол жетімді етіп жасауға тиіс.
      
4 -  қағидат
Ақпаратқа шектеусіз қол жеткізу
 
ЖҚБО Жарғылық мүмкіндіктерін тиісінше орындау үшін, барлық құжаттарға және ақпараттарға уақытылы, кедергісіз, тікелей және еркін қол жеткізу үшін, сәйкесті өкілеттілігі болу керек.
 
5 -  қағидат
Өз жұмысы туралы  есеп беру құқығы мен міндеттері
 
ЖҚБО аудит жұмысының қорытындысы туралы есепте шектеулі болуы тиіс емес. Заң талаптары бойынша олар кем дегенде жылына бір рет аудиторлық қызмет қорытындысы бойынша есеп беруі талап етілуі тиіс.
 
6 -  қағидат  
Аудиторлық есептердің мазмұны және мерзімдері туралы шешім қабылдау еркіндігі, оларды жариялау және көпшілікке тарату
 
 
ЖҚБО аудиторлық есептердің мазмұны бойынша шешім қабылдауға құқылы
 
ЖҚБО тексерілетін мекеменің пікірін ескере отырып, аудиторлық есептерінде ескертулер және ұсыныстар беруге құқығы бар,
 
ЖҚБО аудиторлық есептілігіне Заңнамада ең төмен талаптар көрсетілген және қажет болған жағдайда нақты сұрақтар бойынша ресми аудиторлық қорытынды мен сертификаттарды ресімдеуге болады.
 
ЖҚБО жалпы заң шығарушы биліктен немесе оның комиссияларының бірінен немесе үкіметтен тергеу немесе тексеру үшін белгілі бір сұрату бере алады
 
ЖҚБО өз заңы талаптарына сәйкес тиісті органга ресми түрде ұсынылған немесе жіберілгеннен кейін есептерін жариялауға және таратуға құқығы бар.
 
7  - қағидат
 
ЖҚБО ұсынымы бойынша кезекті іс-шаралардың тиімді тетіктердің болуы
 
ЖҚБО өз есептерін Заң шығарушы билікке, комиссияларының біріне немесе тексерілген ұйымының басқару органына ұсынады, жағдайға байланысты кейбір ұсынымдар бойынша тексеру және түзейтін әрекеттерді жүзеге асыру.
 
ЖҚБО келесі іс-шаралардың, ол тексерілетін мекемелерге лайықты түрде олардың қорытындысына және ұсынымдарына пікір білдіру үшін, сонымен қоса жағдайға байланысты тексерілген ұйымының басқару органдары немесе комиссияларының біріне заң шығарушы билік жасаған  қорытындысы және ұсынымдарына қамтамасыз ету үшін өздерінің ішкі жүйесі болады.
 
ЖҚБО  жағдайға байланысты әрекеттерді қарауға және жүзеге асыру бойынша қабылданған шаралар туралы есебін, тіпті ЖҚБО өзінің кейінгі санкция және іс-шараларға заңмен белгіленген өкілеттілігі болса да, заң шығарушы билікке, оның комиссияларының біріне немесе ЖҚБО басқару кеңесіне ұсынады.
 
8 - қағидат
Қаржылық және басқару әкімшілік автономиясы және тиісті адам, материалдық және қаржы ресурстарының қолжетімділігі.
 
ЖҚБО қажетті кадрлар, қаржы және материалдық ресурстары болуы тиіс және атқарушы билік осы ресурстарға қол жеткізу немесе басқаруы  тиісті емес. ЖҚБО өз бюджет қаржыларын басқарады және оны сәйкесінше үйлестіреді.
 
Заң шығарушы билік немесе оның комиссияларының бірі ЖҚБО өз мандаттарын орындау үшін сәйкес ресурстарының болуына жауап береді.
 
Егер олардың өз мандаттарын орындау үшін берілген ресурстар жеткілісіз болса,  ЖҚБО заң шығарушы билікке тікелей жүгінуге құқығы бар.
 
 
 
 
2017 жылғы қараша XIX INTOSAI Конгресі
Мехико қ., Мексика Құрама Штаттары
 

 

ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдаулары
ҚР Президентінің Қазақстан
халқына Жолдаулары

Төрағаның Блогi
Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков
Есеп комитетінің Төрағасы

8 (7172) 70 70 30 - Сенім телефоны

   Жаңалықтарды тарату